Dawno w czasie polskiej zimy nie doświadczaliśmy tak niskich temperatur jako obecnie. To niesie ze sobą większe ryzyko odmrożeń. Odmrożenie to uszkodzenie skóry oraz znajdujących się pod nią tkanek wywołane działaniem niskiej temperatury. Zjawisko to zachodzi na skutek długotrwałego przebywania w otoczeniu, w którym temperatura wynosi mniej niż 0 stopni. Odmrożenia powstają też w wyniku bezpośredniego kontaktu z lodem lub innymi zimnymi materiałami.
Ryzyko odmrożeń zwiększają także wiatr i wilgoć, które sprawiają, że organizm wychładza się znacznie szybciej – nawet przy dodatnich temperaturach.
Najbardziej narażone miejsca
Odmrożenia powstają najczęściej w odsłoniętych miejscach na skórze. Długotrwała ekspozycja na zimno może prowadzić do odmrożeń przede wszystkim w takich miejscach jak:
- dłonie i stopy, zwłaszcza palce rąk i stóp,
- nos i uszy,
- policzki i broda.
Czynniki zwiększające ryzyko
Powstaniu odmrożeń sprzyjają takie czynniki jak:
- wilgoć – przemoczenie odzieży lub obuwia,
- ciasne ubranie i obuwie, utrudniające krążenie krwi,
- teren położony na dużej wysokości,
- silny wiatr i wysoka wilgotność powietrza,
- zmęczenie, odwodnienie, głód,
- podeszły wiek,
- spożywanie alkoholu,
- schorzenia przewlekłe, szczególnie cukrzyca i choroby sercowo-naczyniowe.
Na odmrożenie szczególnie narażone są dzieci oraz osoby starsze, które tracą ciepło szybciej niż dorośli.
– Pod wpływem zimna naczynia krwionośne obkurczają się, a tkanki mogą ulec niedotlenieniu. Przy długiej ekspozycji skutki mogą być nieodwracalne – w skrajnych przypadkach dochodzi nawet do martwicy i konieczności amputacji – ostrzega dr n. med. Agnieszka Kardynał, dermatolog, na stronie Narodowego Funduszu Zdrowia.
Jak unikać odmrożeń
NFZ podpowiada, co robić, aby minimalizować ryzyko odmrożeń:
- Ubieraj się warstwowo. Noś warstwy ubrań, najlepiej z materiałów izolujących ciepło, takich jak wełna. Nie zapominaj o czapce, szaliku i rękawiczkach, które chronią najbardziej wrażliwe na zimno miejsca, czyli głowę, szyję i ręce.
- Bądź w ruchu. Poruszanie się pomaga utrzymać ciepło ciała. Jeśli masz zamiar długo przebywać na zimnie, spędź ten czas aktywnie. Ruch powoduje lepsze krążenie krwi, dzięki czemu ciepło rozprowadza się po całym ciele.
- Unikaj wilgoci. Jeśli Twoje ubrania stają się mokre, znacznie łatwiej możesz doprowadzić do odmrożenia. Wybieraj ubrania, które chronią przed deszczem i śniegiem. Pamiętaj też o odpowiednim obuwiu, które izoluje stopy od zimna i wilgoci.
- Uważaj na wiatr. Chłodny wiatr sprawia, że odczuwalna temperatura jest dużo niższa. Dlatego, gdy mocno wieje, zakrywaj twarz i uszy, a także staraj się trzymać zacisznych miejsc.
- Ogrzewaj się stopniowo. Jeśli zaczynasz odczuwać zimno, poszukaj schronienia i ogrzej się stopniowo, np. wkładając ręce do ciepłej, ale nie gorącej wody, gdyż grozi to szokiem termicznym.
Należy podkreślić, że alkohol nie ogrzewa organizmu! Spożywanie alkoholu w niskich temperaturach daje złudne uczucie ciepła. W rzeczywistości powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych i przyspiesza utratę ciepła, zwiększając ryzyko odmrożeń.
Pierwsza pomoc przy odmrożeniach
Co należy robić, gdy jednak nie uda się uniknąć odmrożenia? Jak podkreśla sanepid, pierwsza pomoc w przypadku odmrożenia polega nie tylko na zaopatrzeniu dotkniętego nim obszaru, ale i ochronie poszkodowanego przed dalszym wyziębieniem. Zapobieganie hipotermii i działanie w sytuacji wychłodzenia organizmu powinno obejmować m.in. jak najszybsze, ale stopniowe przejście do ciepłego (ale nie gorącego) pomieszczenia.
Następnie należy szybko zdjąć mokre ubrania i obuwie oraz wszelką biżuterię.
Najważniejsze elementy pierwszej pomocy:
- Delikatne ogrzewanie miejsca odmrożenia. Można tego dokonać, np. przykładając doń ogrzany ręcznik lub np. zanurzając dłonie bądź stopy w letniej wodzie i powoli, stopniowo zwiększając temperaturę do około 36°C, temperatura nigdy nie powinna przekroczyć wartości komfortowych.
- Odmrożenia na twarzy należy zabezpieczyć opatrunkami z jałowej gazy.
- Poszkodowanemu można podawać ciepłe napoje, takie jak herbata czy zupa. Niewskazane są gorące płyny.
W przypadku poważniejszych przypadków odmrożeń i hipotermii działania w ramach podstawowej pierwszej pomocy mogą być niewystarczające. W takich sytuacjach niezbędne jest wezwanie pogotowia.
– Odmrożenia I i II stopnia dobrze się goją i nie pozostawiają blizn. W leczeniu stosuje się preparaty na bazie wazeliny, gliceryny czy pantenolu. Skórę należy ogrzewać stopniowo, usunąć wilgotną odzież i biżuterię. Jeśli pojawią się pęcherze, konieczny jest jałowy opatrunek i dezynfekcja, np. oktenidyną. W przypadku ryzyka nadkażenia stosuje się preparaty z solami srebra lub antybiotyki miejscowe. Odmrożenia III i IV stopnia wymagają pilnej interwencji lekarskiej – ich objawem jest uporczywe zasinienie, brak czucia i owrzodzenia. Szybka pomoc i leki poprawiające mikrokrążenie mogą zapobiec poważnym powikłaniom – wyjaśnia dr Kardynał.
Czego nie należy robić?
Jak podkreśla sanepid, należy pamiętać także o tym, czego nie wolno robić w przypadku odmrożenia. Wciąż bowiem można spotkać się z wieloma mitami na ten temat. Tymczasem wiele czynności nie tylko nie stanowi pomocy dla poszkodowanego, ale wręcz może pogorszyć jego stan.
Dlatego:
- przy odmrożeniach nie wolno pić alkoholu,
- odmrożeń nie należy nacierać śniegiem ani polewać zimną wodą,
- udzielając pierwszej pomocy przy odmrożeniach, nie wolno ich nacierać ani rozmasowywać,
- nie należy ogrzewać odmrożeń gorącą wodą,
- ewentualnych pęcherzy nie powinno się przekłuwać.
Czytaj też:
Morsowanie ma wiele zalet, ale dla wielu osób może być niebezpieczneCzytaj też:
Zima to niebezpieczna pora dla serca. Jak zadbać o serce w tym czasie?